Rozwód kojarzy się nie tylko z trudnymi emocjami, ale także z określonymi wydatkami finansowymi. Wydatki związane z postępowaniem rozwodowym w Polsce mogą sięgnąć od kilkuset do nawet kilku tysięcy złotych- wszystko zależy od konkretnych okoliczności sprawy. Warto zatem poznać najważniejsze elementy tych kosztów, aby odpowiednio przygotować się do procesu rozwodowego.
Opłaty sądowe w sprawie rozwodowej
Podstawowym wydatkiem jest opłata sądowa od pozwu o rozwód, którą uiszcza się przy wniesieniu sprawy do sądu. Jest to stała opłata określona przepisami (aktualnie 600 zł), jednak obowiązek jej zapłaty na początku spoczywa na stronie składającej pozew. Należy pamiętać, że nie jest to jedyny możliwy koszt postępowania. Jeżeli w ramach sprawy rozwodowej ma nastąpić podział majątku wspólnego małżonków, sąd pobierze dodatkową opłatę. Opłata ta jest niższa w przypadku, gdy małżonkowie przedstawią zgodny plan podziału, natomiast w razie braku porozumienia będzie ona znacząco wyższa. Ponadto mogą pojawić się koszty przeprowadzenia dowodów– na przykład wynagrodzenie biegłych sądowych (specjalistów) powołanych do wydania opinii. Tego rodzaju wydatki (np. opinia psychologiczna w sprawach dotyczących dzieci czy ekspertyza majątkowa) również obciążają strony i mogą istotnie podnieść ogólne koszty procesu.
Wynagrodzenie adwokata (koszty pełnomocnika)
Kolejnym istotnym komponentem jest koszt profesjonalnej pomocy prawnej, adwokat lub radca prawny musi oczywiście otrzymać wynagrodzenie jeżeli zdecydujemy się z takiej pomocy skorzystać. Honorarium pełnomocnika bywa często największym wydatkiem związanym z rozwodem i może się znacznie różnić w zależności od doświadczenia oraz renomy prawnika, a także od stopnia skomplikowania sprawy. W praktyce każda kancelaria ustala swoje stawki indywidualnie- nie ma urzędowego cennika takich usług. Zazwyczaj na wysokość honorarium wpływa m.in. zakres spraw, które mają zostać rozstrzygnięte (np. podział majątku, wina, władza rodzicielska), liczba rozpraw, a także region kraju.
Warto podkreślić, że korzystanie z pomocy adwokata nie jest obowiązkowe- można prowadzić sprawę osobiście, co eliminuje koszt honorarium. Decydując się na samodzielne reprezentowanie się przed sądem, ponosimy zasadniczo tylko opłaty sądowe. Trzeba jednak liczyć się z koniecznością samodzielnego sporządzania pism procesowych i znajomością procedur, co bywa trudne bez doświadczenia prawniczego. Natomiast w przypadku ustanowienia adwokata, oprócz jego wynagrodzenia należy uiścić niewielką opłatę skarbową od pełnomocnictwa (obecnie 17 zł) za złożenie dokumentu, na mocy którego prawnik będzie reprezentował stronę.
Podział kosztów między małżonkami
Kto ostatecznie poniesie koszty rozwodu, zależy od wyniku sprawy oraz postawy stron. Co do zasady w postępowaniach cywilnych (w tym rozwodowych) koszty procesu obciążają stronę przegrywającą. W kontekście rozwodu oznacza to, że małżonek uznany wyrokiem za wyłącznie winnego rozkładu pożycia może zostać zobowiązany do pokrycia kosztów postępowania. Sąd może nakazać takiej osobie zwrot opłaty sądowej za pozew na rzecz drugiego małżonka, a nawet obciążyć ją wydatkami, w tym wynagrodzeniem adwokata strony przeciwnej (do ustalonego przepisami limitu). Z kolei w przypadku rozwodu bez orzekania o winie (za porozumieniem stron) żadna ze stron nie jest uznawana za „przegraną”. W takiej sytuacji typowo każdy ponosi koszty własnego prawnika, a opłata sądowa za pozew jest dzielona pomiędzy oboje małżonków. W praktyce sąd po wydaniu wyroku bez orzekania o winie zwraca powodowi część uiszczonej opłaty, zaś pozostałą część obciąża drugiego małżonka- efektywnie każde z małżonków pokrywa połowę kosztu opłaty sądowej. Taki podział kosztów wynika z przepisów i ma zastosowanie również wtedy, gdy sąd orzeka winę obu stron (koszty „znoszą się” wzajemnie). Warto dodać, że jeśli sąd oddali pozew (np. odmówi rozwodu), wtedy strona wnosząca pozew będzie musiała pokryć koszty postępowania.
Jak można ograniczyć koszty rozwodu?
Istnieje kilka sposobów, aby zredukować wydatki związane z postępowaniem rozwodowym:
- Rozwód polubowny (bez orzekania o winie): Zgoda małżonków co do warunków rozstania zwykle oznacza krótszy i mniej konfliktowy proces. Rozwód bez orzekania o winie jest tańszy– sąd zwraca wtedy połowę opłaty za pozew, a pozostałą częścią obciąża drugiego małżonka. Ponadto brak sporu co do winy czy majątku to mniej rozpraw i mniejsze nakłady pracy prawników, co także przekłada się na niższe koszty wynagrodzenia adwokackiego.
- Mediacja i ugoda: Skorzystanie z mediacji lub próba ugodowego rozwiązania sporu mogą pomóc zaoszczędzić czas i pieniądze. Mediacja to polubowny sposób wypracowania porozumienia przy udziale bezstronnego mediatora- co prawda mediator pobiera wynagrodzenie, jednak udane mediacje mogą obniżyć całkowity koszt rozwodu, pozwalając uniknąć długiego procesu sądowego. Ustalenie kwestii spornych (np. podziału majątku, opieki nad dziećmi, alimentów) przed rozprawą ogranicza liczbę czynności procesowych i dodatkowych opłat.
- Samodzielne prowadzenie sprawy: Rezygnacja z usług adwokata to oszczędność kilku tysięcy złotych honorarium. Jeśli sprawa nie jest skomplikowana, a małżonkowie są zgodni co do najważniejszych kwestii, strona może reprezentować się sama. Należy jednak dobrze się przygotować- zapoznać z wymaganiami formalnymi, terminami i procedurami. Błędy formalne lub brak znajomości prawa mogą skutkować wydłużeniem postępowania lub niekorzystnym rozstrzygnięciem, co pośrednio również generuje dodatkowe koszty (np. konieczność ponownego składania pism)- warto to rozważyć przed podjęciem decyzji o samodzielnym działaniu.
- Zwolnienie z kosztów i adwokat z urzędu: Osoby znajdujące się w trudnej sytuacji finansowej nie są pozbawione możliwości dochodzenia swoich praw. Sąd może zwolnić stronę z ponoszenia kosztów sądowych (w całości lub części), jeżeli strona wykaże, że nie jest w stanie ich uiścić bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów (bądź oddzielnie) można również złożyć wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu– czyli adwokata lub radcy prawnego wyznaczonego przez sąd, opłacanego ze środków publicznych. Należy w tym celu złożyć odpowiednie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, potwierdzające brak możliwości poniesienia kosztów. Warto pamiętać, że sąd uwzględnia takie wnioski jedynie wyjątkowo, po rzetelnym przeanalizowaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy.
Całkowity koszt rozwodu zależy od wielu czynników- m.in. stopnia skomplikowania sprawy, postawy małżonków (skłonności do ugody lub konfliktu) oraz korzystania z pomocy adwokata. Znajomość wszystkich powyższych elementów pozwala lepiej przygotować się na proces rozwodowy i uniknąć nieprzyjemnych niespodzianek finansowych, skupiając się na merytorycznym rozwiązaniu sporu.